در میان عوامل مختلفی که روی عملکرد باتری تاثیرگذار هستند، دمای هوا جایگاه ویژهای دارد. اما سوال اینجاست که بین سرما و گرما، کدام یک بهعنوان قاتل باتری ماشین شناخته میشود؟ ازآنجاییکه در صبحهای زمستانی معمولا برقرسانی خودرو دچار اختلال میشود و بهسختی استارت میخورد، برخی اعتقاد دارند که هوای سرد میتواند باتری را بهسرعت خراب کند، ازسویدیگر عدهای بر این باور هستند که گرمای شدید تابستان هم تاثیر زیادی در فرسودگی و خرابی این قطعه دارد. واقعیت این است که هر 2 عامل میتوانند اثرات مخربی بر باتری خودرو داشته باشند، اما نوع آسیب و شدت آنها یکسان نیست. در این مقاله تلاش میکنیم با نگاهی تخصصی و قابل فهم، آسیبهای ناشی از تغییرات دمایی را بررسی کنیم و راهکارهای موثری برای پیشگیری از آنها ارائه دهیم.
باتری خودرو چگونه کار میکند و چرا به دما حساس است؟
برای اینکه متوجه شوید که چرا سرما و گرما بهعنوان قاتل باتری ماشین معرفی میشوند، بهتر است در ابتدا درک درستی از نحوه عملکرد این قطعه داشته باشید. بهطور کلی در باتری خودرو، با انجام واکنشهای شیمیایی بین صفحات سربی و محلول الکترولیت، انرژی لازم برای استارتزدن و روشنکردن سیستم صوتی، چراغها، قفل مرکزی و دیگر تجهیزات الکتریکی، ذخیره و آزاد میشود.
ازآنجاییکه کیفیت و سرعت واکنشهای شیمیایی بهطور معمول تحتتاثیر دمای محیط قرار میگیرد و ازطرفی عملکرد باتری خودرو هم وابسته به انجام این سازو کارهاست، پس میتوان خیلی راحت به دلیل حساسیت باتری نسبت به تغییرات دمایی پی برد.
تاثیر سرما بر باتری خودرو
در فصول سرد سال رانندگان با چالشهای زیادی برای راهاندازی ماشین روبهرو میشوند که اغلب بهدلیل بروز مشکل در سیستم برقرسانی است. برخی از این آسیبها که ناشی از تاثیر سرمای هوا بر باتری هستند عبارتند از:
کاهش توان باتری برای فعالکردن استارت
مهمترین عاملی که موجب میشود تا بسیاری از افراد، سرما را قاتل باتری ماشین بدانند؛ بروز اختلال در فرایند استارتزدن است که معمولا بعداز گذشت یک شب سرد و خاموشبودن چند ساعت خودرو اتفاق میفتد. با کاهش دما، معمولا سرعت حرکت یونها در الکترولیت به سمت صفحات سربی بهشدت کاهش پیدا میکند و باتری توان لازم برای به حرکت درآوردن استارت و روشنکردن موتور را ندارد.
گاهی اوقات که دمای هوا تا چندین درجه زیر صفر میرسد، باتری خودرو ممکن است بین 30 تا 60 درصد از انرژی خود را از دست بدهد که در نهایت، توان این قطعه برای تامین جریان الکتریکی مختل میشود.
کاهش نرخ شارژ باتری
با شروع حرکت خودرو، باتری بهصورت خودکار شارژ میشود. این درحالی است که سرمای هوا سرعت این فرایند را بهطور قابل توجهی کاهش میدهد و ممکن است با طیکردن مسافت مشخصی موجب تخلیه سریع شارژ و کاهش دامنه حرکتی ماشین شود، بهویژه اگر بخاری هم روشن باشد.
باید این را در نظر داشته باشید که وقتی شارژ باتری بهطور مرتب تخلیه میشود، باید انتظار داشت که بعداز هر بار شارژ مجدد طول عمر مفید این قطعه هم کاهش پیدا کند، پس با پیبردن به این نکته ممکن است بگویید که سرما قاتل باتری ماشین است.
اعمال فشار بر باتری و موتور
سرمای هوا علاوهبر اینکه روی الکترولیت موجود در باتری تاثیر میگذارد، باعث میشود تا میزان گرانروی روغن موتور هم بیشتر شود که در نتیجه، انرژی مورد نیاز برای شروع حرکت قطعات مکانیکی را افزایش میدهد. اما وقتی باتری قدرت کافی برای برآوردهکردن این حجم از انرژی را نداشته باشد، امکان دارد فشار زیادی را متحمل شود.
تاثیرات گرما بر باتری خودرو
تا اینجا درباره سرمای هوا و آسیبهای ناشی از آن بر باتری خودرو گفتیم، حالا وقت آن است که تاثیرات مهم گرما را هم بررسی کنیم که شامل موارد زیر هستند:
تسریع واکنشهای شیمیایی و کاهش طولعمر باتری
سرعت واکنشهای شیمیایی درون باتری که منجر به تامین انرژی خودرو میشود، با گرمشدن دمای محیط افزایش پیدا میکند که اگر این روند برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، باعث از بینرفتن سریع شارژ باتری میشود. آزمایشهایی که برای بررسی عملکرد باتری خودرو در دماهای مختلف انجام شده است، نشان میدهد که بهازای هر 10 درجه سانتیگراد افزایش دما، عمر مفید این قطعه نصف میشود.
تبخیر الکترولیت و خوردگی صفحات باتری
گرمای هوا به این خاطر قاتل باتری ماشین در نظر گرفته میشود که سرعت فرسودگی صفحات سربی را سرعت میبخشد. در واقع زمانی که دما بالاتر میرود، مایع الکترولیت درون باتری شروع به تبخیرشدن میکند که نتیجه نهایی آن، خشکشدن صفحات است.
کاهش سطح الکترولیت و قرارگرفتن صفحات سربی در معرض هوا عاملی است که تشکیل کریستالهای سولفات سرب را افزایش میدهد و عبور جریان الکتریکی را با اختلال مواجه میکند. هرچند فرایند خوردگی صفحات سربی بهتدریج رخ میدهد و امکان دارد خیلی از رانندگان توجه چندانی به آن نداشته باشند، اما نتیجه این امر کاهش توان باتری برای شارژشدن، افت ظرفیت و خرابی کامل این قطعه است.
اثر سرما بر باتری ماشین مخربتر است یا گرما؟
برای رانندهای که میخواهد هزینههای نگهداری خودو را کاهش دهد و از مشکلات احتمالی جلوگیری کند، مهم است که بداند تاثیرات سرما بر باتری شدیدتر است یا اینکه گرما آسیبهای جدیتری به این قطعه میزند. میتوان اینطور گفت که گرما بهطور تدریجی ساختار داخلی باتری را تخریب میکند و اثرات آن در درازمدت آشکار میشود، اما سرمای هوا بهسرعت و تنها با گذشت چند ساعت، تاثیر خود را با استارتنخوردن ماشین نشان میدهد.
با این حساب هر 2 عامل، قاتل باتری ماشین هستند، اما در اغلب موارد گرما نقش مخربتری دارد و میتواند باعث از کار افتادن کامل این قطعه شود، اما اثرات سرما تا حدودی قابل کنترل هستند.
عوامل تشدیدکننده اثرات منفی سرما و گرما بر باتری
در برخی اوقات، سرما یا گرمای هوا بهتنهایی قاتل باتری ماشین نیستند، بلکه عواملی وجود دارند که شدت اثرات ناشی از تغییرات دمای محیط را بهطور چشمگیری افزایش میدهند که در اینجا درباره این عوامل بحث میکنیم:
کیفیت پایین باتری
هر اندازه کیفیت ساخت باتری پایینتر باشد، مقاومت کمتری در مقابل نوسانات دمایی از خود نشان میدهد. معمولا این مدلها صفحات سربی نامرغوب، ظرفیت پایینتر، آسیبهای ظاهری و مشکلات فنی خاصی دارند که باعث میشود در معرض سرما و گرما خیلی سریعتر خراب شوند.
خرابی دینام یا سیستم شارژ
گاهی ممکن است به اشتباه سرما یا گرمای هوا بهعنوان قاتل باتری ماشین شناخته شود، درحالیکه اصل مشکل به خرابی دیگر قطعات داخلی مربوط است. یکی از این مشکلات که بهطور مستقیم میتواند آسیبهای ناشی از تغییرات دما را چندین برابر کند، خرابی دینام است که اجازه نمیدهد باتری بهدرستی شارژ شود.
نصب تجهیزات برقی اضافی
استفاده از تجهیزات الکتریکی پرمصرف، سیستم صوتی سنگین و چراغهای غیراستاندارد، بار واردشده به باتری ماشین را افزایش میدهد و باعث میشود تا این قطعه در برابر نوسانات دما آسیبپذیری بیشتری داشته باشد.
چگونه از باتری خودرو در برابر سرما محافظت کنیم؟
اگر در جایی زندگی میکنید که زمستانهای سردی دارد، با استفاده از اصولی که در جدول زیر به آنها اشاره کردهایم، میتوانید احتمال آسیب به باتری را تا حدودی کاهش دهید:
| راهکار | توضیحات | نتیجه نهایی |
| بررسی ولتاژ و سلامت باتری پیش از شروع زمستان | برای پیبردن به نقصهای احتمالی باتری، باید قبلاز سردشدن هوا ولتاژ آن توسط یک تعمیرکار بررسی شود. | تشخیص زودهنگام ضعفهای باتری و رفع آنها |
| تمیزکردن قطبهای باتری | وجود رسوب و آلودگی روی قطبها، عبور جریان را کاهش میدهد که این مشکل در هوای سرد شدیدتر میشود. | کاهش فشار اعمالشده بر باتری خودرو |
| استفاده از کاور مناسب و قراردادن زیر پارکینیگ | پارککردن ماشین در محیط سرپوشیده یا استفاده از کاور مناسب، از قرارگیری باتری در معرض سرمای هوا جلوگیری میکند. | حفظ دمای مطلوب برای باتری و جلوگیری از افت توان |
| تعویض روغن | اگر روغن موتور کیفیت خود را از دست داده است، باید نسبت به تعویض آن اقدام کنید. | این کار فشار واردشده بر موتور و باتری را کاهش میدهد. |
روشهایی برای محافظت از باتری در برابر گرما
با توجه به اینکه گرمای هوا در بیشتر موارد، قاتل باتری ماشین بهشمار میآید؛ مراقبت از این قطعه در تابستان از اهمیت بالایی برخوردار است. برای این منظور باید نکات زیر را در نظر بگیرید:
انجام بررسی دورهای
انجام کارهایی مانند بررسی سلامت دینام، تست ولتاژ باتری، تمیزکردن اتصالات، مشاهده سطح الکترولیت باتری و اطمینان از محکمبودن بستها، شاید ساده بهنظر برسند اما تاثیر زیادی بر کاهش صدمات ناشی از گرمای هوا دارند.
قراردادن خودرو زیر سایه
سادهترین راهحلی که در تابستان به شما کمک میکند تا از داغشدن بیش از حد کاپوت جلوگیری کنید و بتوانید این قاتل باتری ماشین را شکست دهید، جلوگیری از توقف طولانیمدت خودرو زیر تابش مستقیم آفتاب و قراردادن آن در فضای سایهدار است.
استفاده از باتریهای مخصوص مناطق گرم
برخی از باتریهای موجود در بازار بهطور اختصاصی برای مناطق گرمسیری طراحی شدهاند و توان بالاتری برای مقابله با تغییرات دمایی دارند. درصورت استفاده از این مدلها، احتمال آسیب و فرسودگی باتری کاهش پیدا میکند.
اجتناب از استارتزدنهای مداوم
اگر در طول یک روز گرم تابستانی مدام استارت بزنید، فرایند شارژ باتری توسط دینام در چرخههای متوالی تکرار میشود که این کار فشار زیادی را به باتری و موتور وارد میکند. بههمینخاطر توصیه میشود که اگر در ترافیک گیر افتادید از خاموش و روشنکردن ماشین خودداری کنید.
سرویس و تعویض باتری را به باتری باز بسپارسید
سرویس دورهای باتری نقشی مهم و تاثیرگذار در افزایش کارایی این قطعه دارد، بهخصوص با فرارسیدن فصل زمستان یا تابستان که نوسانات دمایی میتوانند آسیبهای شدیدی را به باتری وارد کنند. برای این کار، بهتر است از تعمیرکاران ماهر برای بازدید ماشین کمک گرفت که دانش و تجربه لازم را در اختیار دارند.
در همین راستا مجموعه باتری باز با جمعآوری گروهی از تکنسینهای کاربلد و حرفهای، به ساکنان تهران کمک میکند تا در هر موقع از سال چه در سرما و چه در گرما، بتوانند سرویس باتری را در محل مورد نظرشان انجام دهند. در این مرکز انواع باتریها با قیمت مناسب و کیفیت بالا هم به فروش میرسد.
جمعبندی
اینکه گرما قاتل باتری ماشین است یا سرما، نیاز به بررسی آسیبهای ناشی از هرکدام از این عوامل دارد. از جنبه فنی، افزایش دما عاملی برای کاهش مایع الکترولیت و فرسودگی تدریجی صفحات سربی است که درصورت سهلانگاری، طول عمر باتری را به شدت کاهش میدهد.
در مقابل، سرما با کاهشدادن سرعت واکنشهای شیمیایی و تخلیه انرژی باتری، فشار زیادی را بر این قطعه وارد میکند و هزینههای لازم برای شارژ و نگهداری را افزایش میدهد. در نهایت، پاسخ درست این است که هم سرما و هم گرما میتوانند به باتری ماشین آسیب بزنند، اما با پیگیری برخی از اقدامات کاربردی مانند استفاده از باتری باکیفیت، انجام بررسیهای دورهای و حفظ دمای مطلوب میتوان تا حد زیادی از این مشکلات پیشگیری کرد.